Εξ επόψεως ορθοδόξου η βασιζομένη επί των συμβόλων και όρων των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων δογματική θεολογία της Ορθοδόξου Εκκλησίας και η θεολογία των αγίων Πατέρων είναι ταυτόν . Μάλιστα αι Οικουμενικαί Σύνοδοι επικαλούνται ως βάσιν των αποφάσεών των την αυθεντίαν και την διδασκαλίαν των Πατέρων .
Επίσης πρέπει να τονισθή ευθύς εξ αρχής , ότι εις την ορθόδοξον παράδοσιν δεν υπάρχει και δεν δύναται να υπάρχη διάκρισις μεταξύ Πατερικής και Βιβλικής ή Ερμηνευτικής θεολογίας . Η Βιβλική θεολογία είναι η Πατερική θεολογία και η Πατερική θεολογία είναι η Βιβλική θεολογία .
Τονίζομεν τούτο ιδιαιτέρως διότι ενεφανίσθησαν εσχάτως Ορθόδοξοι οίτινες προσπαθούν να εισαγάγουν εις τον ορθόδοξον χώρον είδος θεολογικού προβληματισμού το οποίον χαρακτηρίζει τας εξελίξεις των τελευταίων δεκαετηρίδων εις την δυτικήν θεολογίαν , ό καθ ' οι ερμηνευταί ευκόλως αποδεικνύουν ότι αι προϋποθέσεις της Συστηματικής θεολογίας του δυτικού παρελθόντος δεν ευρίσκονται εις την Αγίαν Γραφήν . Εξ επόψεως ιστορικής μεθόδου η λεγομένη Συστηματική ή Δογματική θεολογία των Δυτικών υπέκυψεν εις την κριτικήν μάχαιραν των δυτικών ερμηνευτών , οίτινες αντικατέστησαν την Συστηματικήν Δογματικήν θεολογίαν με την λεγομένην Βιβλικήν θεολογίαν .
Ακολουθούντες τους Δυτικούς Ορθόδοξοι τινες , προσπαθούν να εισαγάγουν την διάκρισιν ταύτην μεταξύ Βιβλικής και Δογματικής θεολογίας εις τον ορθόδοξον χώρον .
Ημείς όχι μόνον απορρίπτομεν την διάκρισιν ταύτην , αλλά και χαρακτηρίζομεν αυτήν ως αίρεσιν και τονίζομεν ότι η Πατερική θεολογία είναι η Βιβλική θεολογία .
Εδώ χρειάζεται αμέσως να γίνη μία σπουδαία διευκρίνισις . Λέγοντες ότι η Πατερική θεολογία είναι η Βιβλική θεολογία εννοούμεν ότι τούτο ισχύει μόνον δια την ορθόδοξον παράδοσιν . Τονίζομεν δε ότι εις την Δύσιν πράγματι υπάρχει διαφορά , αρκετά μεγάλη , μεταξύ Βιβλικής και Δογματικής θεολογίας διότι απλούστατα η Δογματική θεολογία του δυτικού παρελθόντος και παρόντος δεν ήτο και δεν είναι Βιβλική . Το ότι η θεολογία των Φραγκολατίνων δεν ήτο Βιβλική , ήτο βασική πεποίθησις των ελληνοφώνων Ρωμαίων Πατέρων . Η προσπάθεια όμως αύτη των δυτικών ερμηνευτών να κατανοήσουν την Βιβλικήν θεολογίαν , άνευ των βιβλικών προϋποθέσεων και προκαταλήψεων του δυτικού δογματικού παρελθόντος , δεν σημαίνει ότι πράγματι οι δυτικοί ερμηνευταί επανέρχονται εις την θεολογίαν της Αγίας Γραφής . Υποδουλωμένοι ούτοι εις τα κατηγορήματα της δυτικής δογματικής μεθοδολογίας απλούστατα αναγνωρίζουν , ότι αι θεολογικαί προϋποθέσεις της Αγίας Γραφής διαφέρουν ουσιαστικώς από αυτάς της δογματικής των παραδόσεως , χωρίς όμως τούτο να σημαίνη ότι πλησιάζουν εις το συμπέρασμα ότι υπάρχει ταυτότης ή ομοιότης μεταξύ της ελληνόγλωσσης ρωμαϊκής Πατερικής και της Βιβλικής θεολογίας .
Ακριβώς επειδή δεν υποπτεύονται τοιαύτην ταυτότητα ή πιθανότητα ταυτότητος οι ερμηνευταί της Δύσεως , ωδήγησαν σήμερον τους οπαδούς των εις την ουσιαστικήν απόρριψιν της παλαιοτέρας αυθεντίας της Βίβλου και συνετέλεσαν τα μέγιστα εις τον κλονισμόν της αυθεντίας και των θεμελίων της χριστιανικής πίστεως μεταξύ των πιστών του Παπισμού και του Προτεσταντισμού .
Ο παρών , εν τω ανά χείρας δοκιμίω , συνδυασμός της Δογματικής και Συμβολικής θεολογίας της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας , προς εξυπηρέτησιν των διδακτικών αναγκών των φοιτητών , ίσως είναι και ο καλύτερος τρόπος εκθέσεως της ορθοδόξου πίστεως γενικώς . Και τούτο διότι η διαμόρφωσις της πατερικής δογματικής παραδόσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας εβασίσθη όχι μόνον επί της Αγίας Γραφής και των κηρυγματικών και ιεραποστολικών αναγκών εκάστης εποχής , αλλά και επί της αντιθέσεως των Πατέρων προς τας εκάστοτε αναφυείσας αιρέσεις . τόμου Μάλιστα όλα τα κείμενα του Β ' του παρόντος δοκιμίου φέρουν τον τελευταίον αυτόν χαρακτήρα , δηλαδή αποτελούν την απάντησιν της Εκκλησίας εις αιρέσεις τας οποίας κατεδίκασαν οι Πατέρες , ως μη συμφωνούσας προς τα εκ των προφητών και των αποστόλων περί Χριστού παραδεδομένα .
Ακριβώς εις την ανάγκην ταύτην , όπως οι Πατέρες καταπολεμήσουν τας αιρέσεις , ευρίσκουν οι δυτικοί ερμηνευταί και ιστορικοί την αιτίαν και αφορμήν της δήθεν διεισδύσεως εις τα δόγματα μεταφυσικών εκ της ελληνικής φιλοσοφίας αρχών ξένων προς τας προϋποθέσεις της σκέψεως και της ζωής των προφητών και των αποστόλων . Γενικώς επικρατεί μεταξύ των ερμηνευτών της Δύσεως η αντίληψις 1) ότι τα βασικά δόγματα της πατερικής παραδόσεως των Οικουμενικών Συνόδων περί Αγίας Τριάδος και Χριστολογίας δεν υπάρχουν , τουλάχιστον πραγματικώς , εις την Αγίαν Γραφήν , αλλά ίσως μόνον σπερματικώς , και 2) ότι τα δόγματα είναι έργον στοχαστών θεολόγων και των αυτοκρατόρων , οίτινες βάσει των αποφάσεων της πλειοψηφίας των επισκόπων εν Οικουμενικαίς αυτοκρατορικαίς Συνόδοις και μέσω της νομικής των εξουσίας , επέβαλον της θεολογικήν γνώμην μιας παρατάξεως ως δόγμα αναγκαίον δια την σωτηρίαν και ένωσιν των πιστών , χάρις εις την ενότητα του έθνους .
Είναι ιστορικόν γεγονός , ότι οι εντός των κόλπων της Εκκλησίας εδέχοντο ασυζητητεί την θεοπνευστίαν και το κύρος της Αγίας Γραφής και απέρριπτον πάσαν συζήτησιν με αιρετικούς μη αποδεχομένους ταύτα . Οι εντός της Εκκλησίας αναφανέντες αιρετικοί εδέχοντο και αυτοί την θεοπνευστίαν και το κύρος της Αγίας Γραφής .
Μεταξύ των αιρετικών τούτων και των ορθοδόξων υπήρχε ριζική διαφορά , όσον αφορά εις τας ερμηνευτικάς προϋποθέσεις τας οποίας οι ορθόδοξοι και οι αιρετικοί ανήγαγον εις την ερμηνευτικήν παράδοσιν των αποστόλων και των αγίων Πατέρων .
Μόνον οι Γνωστικοί κατά την αρχαίαν εποχήν ήσαν εκλεκτικοί εις το εν προκειμένω θέμα , οίτινες , και απέρριπτον και εδέχοντο τεμάχια της Αγίας Γραφής και είχον πολλάκις και ιδίας Γραφάς .
Εκ της επόψεως ταύτης οι σύγχρονοι ερμηνευταί της φιλελευθέρας προτεσταντικής παρατάξεως διαφέρουν ριζικώς από τους αιρετικούς της αρχαιότητος , αφού δεν δέχονται την θεοπνευστίαν και το απόλυτον κύρος της Αγίας Γραφής .
Ομοιάζουν όμως με τους αρχαίους Γνωστικούς καθ ' ότι 1) είναι εκλεκτικοί περί του τί εν τη Αγία Γραφή ανήκει εις την πραγματικότητα , είτε την ιστορικήν , είτε την υπερφυσικήν , είτε την σημασιολογικήν , δηλαδή την γνησίαν κηρυγματικήν , και 2) έχουν χωρίσει την Αγίαν Γραφήν εις πολλάς θεολογίας , των προφητών , των εποχών της Παλαιάς Διαθήκης , του Παύλου , του Ιωάννου , του Μάρκου , του Ματθαίου , του Λουκά , κ.ο.κ.
Ακριβώς το ίδιον έχουν κάμει και οι δυτικοί ιστορικοί των δογμάτων με την θεολογίαν των Πατέρων και των Οικουμενικών Συνόδων . Ενώ ο ορθόδοξος θεολόγος , τουλάχιστον αυτός της παραδόσεως , βλέπει σαφώς την θεολογικήν ταυτότητα μεταξύ της Αγίας Γραφής , των αγίων Πατέρων και των Οικουμενικών Συνόδων , ο δυτικός ευρίσκει εις τον ίδιον χώρον όχι μόνον ποικιλίαν θεολογιών αλλά πολλάκις και αντιθέσεις .
Το να ανιχνεύουν οι Δυτικοί ποικιλίαν και αντιθέσεις εις τα ανωτέρω , όπου οι Ορθόδοξοι ευρίσκουν ταυτότητα και ενότητα , ισχύει όχι μόνον δια τους ερευνητάς και θεολόγους ως μεμονωμένα ατόμα αλλά και δια τας ομολογιακάς ομάδας της Δύσεως . Ούτως οι Προτεστάνται διαιρούνται εις ομολογίας βασιζομένας 1) εις μόνην την Αγίαν Γραφήν ή 2) εις την Αγίαν Γραφήν , αλλά και εις τας Οικουμενικάς Συνόδους τας συμφωνούσας με την Αγίαν Γραφήν . Ως τοιαύτας Οικουμενικάς Συνόδους αναγνωρίζουν αι προτεσταντικαί ομολογίαι την Α ' , την Β ' και ίσως την Δ ' . Οι θεολόγοι των αμφιβάλλουν περί της Δ ' , απορρίπτουν σήμερον τα περί της Θεοτόκου , την θεολογίαν του Κυρίλλου Αλεξανδρείας καθώς και την Γ ' Οικουμενικήν Σύνοδον .
Όλοι επίσης οι Προτεστάνται αποκηρύττουν ή απλώς αγνοούν τας Οικουμενικάς Συνόδους Ε ' , ΣΤ ', Ζ ', και Η ' .
Εν αντιθέσει προς τους Διαμαρτυρομένους , Οικουμενικήν οι Παπικοί παραδέχονται ομού μετά των Ορθοδόξων την Ζ ' Σύνοδον , απορρίπτουν όμως την επί Μεγάλου Φωτίου Η ' , Οικουμενικήν Σύνοδον του 879, αυτής και αντ ' δέχονται επισήμως ως Η » , την Σύνοδον του 869, την καταδικάσασαν τον Μέγαν Φώτιον . Εν όλω δέχονται ούτοι 21 Οικουμενικάς Συνόδους .
Σημειωτέον , όμως , ότι υπάρχουν σήμερον παπικοί θεολόγοι , Οικουμενικής οι οποίοι ζωηρώς απορρίπτουν τας δογματικάς αποφάσεις της Ε ' Συνόδου ισχυριζόμενοι ότι οι Πάπαι δεχόμενοι την Οικουμενικήν ταύτην Σύνοδον δεν εδέχθησαν τας δογματικάς αυτής αποφάσεις .
Από του 11ου Οικ και Β ' αιώνος επεκράτησε μεταξύ των ελληνοφώνων Ρωμαίων Πατέρων η γνώμη ότι δια της προσθήκης του Filioque εις το Σύμβολον της πίστεως οι Φραγκολατίνοι απέρριψαν τας δογματικάς προϋποθέσεις του δόγματος περί Αγίας Τριάδος της Α ' . Συνόδου . 3
